17 Jul, 2021


Në një kohë, për pjesën më të madhe të botës, Shqipëria ishte një vend po aq misterioz dhe i panjohur sa sipërfaqja e hënës.

Rrjedha e gazetarëve dhe turistëve të huaj që arritën të futeshin brenda diktaturës marksiste u shoqërua në turne të monitoruara me kujdes. Këta udhëtarë që shkruanin për përvojat e tyre në Shqipëri vunë në dukje gjithmonë izolimin e tij të ashpër, marksizmin e tij të ngurtë dhe mijëra bunkerë betoni të mbrojtjes që përshkonin fshatrat.

Novelisti shqiptar i nominuar për Nobel, Ismail Kadare iu referua kësaj kohe traumatike në historinë e shekullit të 20-të të vendit të tij si një “vendosmëri gjithnjë e më e madhe për të mos e lejuar kurrë më.”

Nga koha kur udhëheqësi i saj komunist Enver Hoxha (1908-1985) erdhi në pushtet në 1944 deri në rënien e sistemit socialist në 1992, Shqipëria ishte një diktaturë e rreptë që ndalonte çdo praktikë fetare, shikimin e programeve të huaja televizive dhe madje edhe dhënien e emrave myslimanë ose të krishterë për fëmijët.

Regjisori i filmit Werner Herzog ishte aq i magjepsur nga mentaliteti i rrethimit të Shqipërisë sa ai eci në të gjithë gjatësinë e kufijve të saj të mbyllur, të veshur me tela me gjemba dhe gardhe elektrike, duke mbajtur një ditar të gjithçkaje që mund të nxirrte nga aty.

Edhe pas rënies së regjimit komunist në 1992, megjithëse shumë nga imazhet lëvizëse ishin të mbrojtura dhe të ruajtura në qemerët e Arkivit Qendror Shtetëror të Filmit, disa nga lajmet dhe dokumentarët nga epoka komplekse dhe intensive e Hoxhës janë shfaqur në festivale ose retrospektivat.

Për edicionin e 20-të të DokuFest, ne paraqesim bashkëpunimin me Arkivin Qendror Shtetëror të Filmit në një program të titulluar IMAZHE NGA RRETHIMI – KRONIKA E HISTORISË SË SHQIPËRISË KOMUNISTE. Një përzgjedhje katër orëshe, që përmban trembëdhjetë tituj kronikash, dokumentarë të metrazhit të shkurtë dhe të mesëm, ky program nxjerr në pah katër dekada e gjysmë të jetës politike dhe kulturore shqiptare me filma të prodhuar nga Kinostudioja.

Duke filluar me dokumentarin rus, SHQIPËRIA (Albania) (1945) i drejtuar nga dokumentaristi i njohur Roman Karmen, seritë përshkruajnë aleancën e hershme të Shqipërisë me Bashkimin Sovjetik, pastaj kthesën e saj të papritur për t’i përafruar lidhjet me Kinën Maoiste.

Përgjatë këtij udhëtimi të gjallë, dokumentues, ne shohim një mozaik provash totalitare, parada ushtarake dhe kultin e Enver Hoxhës në lulëzim të plotë në funeralin e
tij shtetëror me 1985. Pjesa e fundit e programit përfundon me demonstratat masive popullore në vitet 1990 që sinjalizuan fundin e sistemit një partiak të Shqipërisë.

DokuFest do të paraqesë gjithashtu një ekspozitë fotografike me imazhe bardh e zi dhe të papara ndonjëherë, të bëra gjatë një vizite në Shqipëri nga aktori i mirënjohur kosovar Bekim Fehmiu (1936-2010) në 1972. Fotografitë e zbuluara së fundmi kapin udhëtimin e rrallë të Fehmiut së bashku me personalitete shqiptare si shkrimtari Ismail Kadare dhe regjisori i filmit Dhimitër Anagnosti. I lindur në Sarajevë, Fehmiu u rrit në Prizren që e bën prezantimin premierë të këtyre fotove një ngjarje kaq të veçantë. Në vitin 1967, Fehmiu fitoi famë ndërkombëtare pasi u paraqit në shfaqjen e filmit jugosllavë fituese në Kanë, I EVEN MET HAPPY GYPSIES.

IMAZHE NGA RRETHIMI – KRONIKA E HISTORISË SË SHQIPËRISË KOMUNISTE është kuruar nga Iris Elezi, kineaste dhe aktualisht drejtoreshë e Arkivit Qendror Shtetëror të Filmit në Shqipëri dhe kineastit shqiptaro-amerikan Thomas Logoreci.

PROGRAMET:


PROGRAM 1

- SHQIPËRIA (1945), dir. Roman Karmen

- URIME SHOKË STUDENTË! (1955), dir. Viktor Stratoberdha

- KINOREPORTAZH NR. 1 (1959), dir. Endri Keko

- PING PONG (1971), dir. Agim Fortuzi, Ilia Terpini

- BEKIM FEHMIU NË SHQIPËRI (1972), dir. Vitori Celi

PROGRAM 2

- NË FESTIVALIN E 11 TË KËNGËS (1973), dir. Donika Muci

- PËRJETSI (1974), dir. Dhimiter Anagnosti

- GJYQI KUNDËR TË DEKLASUARVE NGA POSHNJA BERAT 6-7 JANAR 1978 (1978), dir. Abaz Hoxha

- NË UDHËT E VITET 2010 (1981), dir. Esat Musliu

PROGRAM 3

- DHIMBJE E THELLË, BETIM I MADH (1985), dir. Halil Kamberi, Kujtim Gjonaj, Viktor Gjika

PROGRAM 4

- ALBAFILM (1991), dir. Petrit Beci

- SHEMBJA E IDHUJVE (1993), Kujtim Gjonaj

- TINGUJ TË ZJARRTË (1991), dir. Ardian Murraj